حساسیت لمسی (Tactile Sensory Sensitivity)

مقدمه

حساسیت لمسی، که در روان‌شناسی و علوم اعصاب با نام Tactile Sensory Sensitivity یا بخشی از Sensory Processing Disorder (SPD) شناخته می‌شود، یکی از اختلالات پردازش حسی است. مغز افراد مبتلا نمی‌تواند محرک‌های لمسی را به درستی فیلتر و پردازش کند، بنابراین حتی لمس‌های عادی یا پوشیدن لباس معمولی می‌تواند شدید، آزاردهنده یا دردناک حس شود. حساسیت لمسی می‌تواند مستقل باشد یا با اختلالاتی مانند ADHD، اوتیسم یا اضطراب همراه باشد.

مکانیزم نوروساینس و سیستم عصبی

۱. مسیر عصبی لمسی

• گیرنده‌های حسی پوست پیام لمس را دریافت و به اعصاب محیطی منتقل می‌کنند.

• پیام‌ها از نخاع عبور کرده و به مغز می‌رسند.

• تالاموس پیام‌ها را فیلتر می‌کند و مشخص می‌کند کدام محرک‌ها مهم‌اند.

• قشر حسی مغز (Somatosensory Cortex) پیام‌ها را تحلیل می‌کند: نوع لمس، محل و شدت آن.

۲. تفاوت در افراد حساسیت لمسی

• گیرنده‌های حسی پیام‌ها را شدیدتر از حد معمول می‌فرستند.

• تالاموس یا قشر حسی نمی‌توانند پیام‌های بی‌ضرر را فیلتر کنند.

• نتیجه: لمس‌های معمولی، لباس یا تماس دست شدید، آزاردهنده یا دردناک تجربه می‌شوند.

۳. نقش سیستم هیجانی

• تحریک لمسی شدید باعث فعال شدن بخش‌های هیجانی مغز، به‌ویژه لیمبیک سیستم (Amygdala و Hippocampus) می‌شود.

• فرد ممکن است اضطراب، ترس یا اجتناب را تجربه کند.

• تجربه‌های حسی و هیجانی با هم ترکیب می‌شوند و واکنش‌های رفتاری شکل می‌گیرد.

علائم حساسیت لمسی

۱. علائم جسمی

• ناراحتی یا درد ناشی از لمس دست یا بغل شدن

• حساسیت شدید به لباس یا برچسب‌ها

• اجتناب از فعالیت‌های لمسی (مثل شانه کردن مو یا کوتاه کردن ناخن)

• حساسیت به فشار، دما یا بافت‌های خاص

۲. علائم رفتاری

• اجتناب از تماس با دیگران یا گروه‌ها

• مقاومت در برابر فعالیت‌های اجتماعی که شامل لمس است

• پرخاشگری یا گریه در مواجهه با لمس ناخواسته

• اضطراب یا ترس از لمس یا محیط‌های لمسی جدید

۳. علائم روان‌شناسی

• تجربه شدید آزار یا ناراحتی حتی با لمس‌های معمولی

• نگرانی مداوم در مورد تماس یا لباس‌ها

• اضطراب اجتماعی جزئی یا اجتناب از موقعیت‌های جدید

• تمرکز پایین به دلیل حواس‌پرتی ناشی از تحریک لمسی

انواع حساسیت لمسی

1. حساسیت به لباس و بافت‌ها: برچسب‌ها، یقه، جوراب، جنس لباس

2. حساسیت به تماس و لمس: دست دادن، بغل شدن، لمس ناگهانی

3. حساسیت به فشار یا دما: لمس سرد، گرم یا فشار روی پوست

4. حساسیت به اجسام و محیط: لمس اجسام یا سطوح خاص

اثرات رفتاری و اجتماعی

• کاهش مشارکت در فعالیت‌های گروهی یا اجتماعی

• مشکلات خواب و تغذیه

• اجتناب از تماس‌های فیزیکی

• تاثیر بر رشد اجتماعی و اعتماد به دیگران در کودکان

• کاهش کیفیت زندگی و اضطراب ناشی از تجربه‌های حسی

درمان و مدیریت

۱. کاردرمانی حسی (Sensory Integration Therapy)

• تمرین‌های تدریجی برای عادت دادن مغز به محرک‌ها

• استفاده از ابزارهای حسی: ماساژ، لمس آرام، لباس‌های نرم

۲. آموزش خودتنظیمی

• تمرین‌های آرام‌سازی، تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگا یا تمرینات بدنی

۳. تغییر محیط

• لباس‌های مناسب و بدون برچسب

• کاهش تماس‌های ناخواسته و محیط کم‌تحریک

۴. حمایت روان‌شناختی

• کاهش اضطراب ناشی از تحریک‌های لمسی

• آموزش والدین و فرد برای مدیریت واکنش‌های هیجانی

۵. دارو (در صورت همراهی با اختلالات دیگر)

• معمولاً برای حساسیت لمسی به تنهایی استفاده نمی‌شود

• اگر با ADHD یا اضطراب همراه باشد، دارو می‌تواند بخشی از درمان باشد

نتیجه‌گیری

حساسیت لمسی یک اختلال پردازش حسی واقعی و عصبی است که باعث می‌شود حتی تماس‌های معمولی پوست شدید و آزاردهنده تجربه شوند. این اختلال می‌تواند بر رفتار، هیجان، تعاملات اجتماعی و کیفیت زندگی فرد اثر بگذارد. با کاردرمانی حسی، تمرینات آرام‌سازی، تغییر محیط و حمایت روان‌شناختی، شدت واکنش‌ها کاهش می‌یابد و کیفیت زندگی بهبود پیدا می‌کند.